chắc cũng gần được 3 tháng kể từ khi mình chuyển từ windows sang dùng linux. và distro (bản phân phối linux) mình đã lựa chọn là pop!_os (bạn có thể xem lại bài thiết lập và tối ưu hoá pop!_os). nếu bạn đang dùng pc hoặc laptop có card đồ hoạ rời của nvidia, thì pop!_os sẽ là một lựa chọn rất đáng cân nhắc.

nhưng tại sao mình lại quay lại với windows? để trả lời được câu hỏi này, trước tiên tụi mình cùng ôn lại hành trình 3 tháng vừa qua nhé.

trải nghiệm với pop!_os

mình thật sự không có quá nhiều vấn đề khi sử dụng pop!_os, mọi thứ đều tốt và gần như mình đã quên đi windows. tuy nhiên, sự tương thích phần cứng của pop!_os không được như mong đợi lắm, đặc biệt là với những phần cứng mới. ngoài ra, có một vài phần mềm mà mình sử dụng thường xuyên trên windows không có phiên bản cho linux, mặc dù có nhiều giải pháp thay thế, nhưng không phải cái nào cũng đáp ứng được nhu cầu của mình.

những sự cố bất đắc dĩ

bạn thử tưởng tượng, thay vì mở máy lên và sử dụng ngay, thì bỗng nhiên một ngày không đẹp trời, card đồ họa không nhận, màn hình không xuất hình ảnh nữa, hoặc có những phần mềm bạn quen dùng bỗng dưng không thể cài được. thậm chí, còn chưa boot (khởi động) vào được tới màn hình đăng nhập nữa.

và nếu bạn không phải là dân rành về linux, chắc chắn bạn sẽ không biết phải xử lý những tình huống oái oăm đó như thế nào. may mắn thay, mình cũng có đôi chút kiến thức về linux nên đã cố gắng sửa được đôi phần. nhưng phải công nhận, những khoảnh khắc như vậy rất bực mình.

và tất nhiên mình vẫn phải đi tham khảo những chuyên gia trên internet. và giờ thì có thêm cả trí tuệ nhân tạo nữa, nó cũng giúp ích cho mình rất nhiều để giải quyết kha khá vấn đề. nhưng mà không lẽ cứ phải cắm cúi vài tiếng để sửa sự cố thì mệt mỏi thật, thà dùng thời gian đó để làm những dự án cá nhân còn hay hơn.

nhưng giọt nước tràn ly thực sự là một cú sập nguồn tồi tệ, khi mà sự xung đột của linux với card rời nvidia đã lên đến đỉnh điểm. dưới đây là tổng hợp hành trình chẩn đoán, những trận chiến trong màn hình terminal đen ngòm, và cách mình cuối cùng phải giải cứu dữ liệu để chia tay linux.

cú sập nguồn của pop!_os và vòng lặp khởi động vô tận

mọi chuyện bắt đầu từ một bản cập nhật kernel (nhân cốt lõi của hệ điều hành) tưởng chừng rất bình thường trên chiếc laptop gigabyte của mình. máy đang chạy pop!_os 24.04 lts với card đồ họa rời nvidia, và bản cập nhật đó nhanh chóng biến thành một pha khóa hệ thống hoàn toàn.

lỗi ban đầu về hàng đợi udev

máy từ chối khởi động, treo ở logo gigabyte với một thông báo lỗi khá khó hiểu: timed out for waiting the udev queue being empty.

  • chẩn đoán: điều này thường chỉ ra rằng trình quản lý thiết bị của kernel linux (udev) bị chặn vô thời hạn trong khi cố gắng khởi tạo một phần cứng, thường là do xung đột giữa kernel mới và driver (trình điều khiển) độc quyền của nvidia, hoặc do không khớp chuẩn giao tiếp quản lý năng lượng (acpi) của bo mạch chủ.
  • cách sửa đầu tiên: mình đã vượt qua lỗi này thành công bằng cách truy cập menu systemd-boot và chọn khởi động vào kernel cũ (phiên bản trước đó). điều này chứng tỏ phần cứng vật lý hoàn toàn bình thường, vấn đề hoàn toàn nằm ở lỗi phần mềm trong bản cập nhật mới.

ngõ cụt từ bios

để loại trừ vấn đề giao tiếp phần cứng cơ bản, mình đã thử cập nhật bios (phần mềm cơ sở) của bo mạch chủ để đảm bảo nó có thể hiểu các lệnh của kernel mới.

  • kết quả: khi khởi động vào tiện ích cài đặt bios, mình phát hiện hệ thống đã chạy phiên bản phần mềm mới nhất là fb10. bo mạch chủ đã được cập nhật. lỗi lại chuyển hoàn toàn về kernel và hệ thống đồ họa của pop!_os.

vòng xoáy đi xuống với con trỏ nhấp nháy

cuối cùng, ngay cả kernel cũ cũng không khởi động được, thả mình vào một màn hình đen với con trỏ nhấp nháy, theo sau là một vòng lặp màn hình chớp tắt liên tục rất đáng sợ.

  • giải cứu từ tty: mình đã dùng tổ hợp phím ctrl + alt + f3 để chuyển sang màn hình dòng lệnh tty thuần túy (màn hình đen trắng không có đồ hoạ).
  • dọn dẹp: giả định rằng driver nvidia đã bị hỏng, mình đã xóa tất cả các gói nvidia độc quyền (bằng cách chạy lệnh sudo apt purge ~nnvidia) và cố gắng chuyển hệ thống sang chế độ đồ họa lai (qua lệnh system76-power graphics hybrid) để ép hệ điều hành sử dụng card đồ hoạ tích hợp ổn định của intel thay thế.

môi trường đồ hoạ bị biến mất

sau khi xóa các driver bị hỏng và khởi động lại, tình trạng nhấp nháy vẫn tiếp diễn. qua việc kiểm tra terminal, mình đã tìm ra nguyên nhân gốc rễ của vòng lặp này: trình quản lý hiển thị (display manager) của pop!_os đã bị xóa sạch khỏi ổ đĩa trong quá trình dọn dẹp các gói phần mềm lúc nãy.

  • bởi vì pop!_os 24.04 đã chuyển hướng khỏi gnome (gdm3), mình phải dùng terminal để tải lại môi trường desktop cosmic (dựa trên ngôn ngữ rust) hoàn toàn mới từ đầu:
sudo apt install --reinstall cosmic-session cosmic-greeter pop-desktop

chốt chặn cuối cùng và giải cứu dữ liệu

mặc dù đã khôi phục thành công desktop cosmic và ép hệ thống vào chế độ đồ họa tích hợp, những xung đột driver độc quyền tỏ ra quá phức tạp và hỏng hóc sâu để có thể gỡ rối. hệ điều hành kiên quyết từ chối hiển thị giao diện đồ họa.

  • chấp nhận bỏ cuộc: thay vì tiếp tục chiến đấu vô tận với một kiến trúc hệ điều hành đã hỏng, mình quyết định quay về với windows.
  • sao lưu qua terminal: mình đã gắn một chiếc usb vào máy, thực hiện mount (kết nối ổ đĩa) hoàn toàn thông qua dòng lệnh và trích xuất toàn bộ thư mục /home của mình (chứa tất cả các tệp cá nhân, code và hồ sơ trình duyệt) đến nơi an toàn bằng lệnh cp -rv.

bài học rút ra

hệ thống linux có tính mô-đun rất cao. ngay cả khi “đôi mắt” của máy tính (giao diện đồ họa) bị phá hủy hoàn toàn, terminal bên dưới vẫn là một công cụ mạnh mẽ và đầy đủ chức năng để chẩn đoán sự cố và giải cứu dữ liệu của bạn.

sau tất cả, vấn đề lớn nhất mình thấy đó là linux trên laptop vẫn còn khá là kỵ với phần cứng nvidia. cứ update linux một phát là coi như việc xuất hình có nguy cơ “tèo” luôn. mình đã phải hỏi gemini rất nhiều, nhưng cuối cùng cũng không giải quyết triệt để được. và thế là mình quyết định quay lại với windows.

tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mình sẽ từ bỏ linux mãi mãi. cho tới khi linux support tốt hơn cho phần cứng nvidia (đặc biệt là trên các dòng laptop mới), mình chắc chắn sẽ quay lại. còn giờ thì, cứ tạm biệt linux và gắn bó với windows trước đã.