chuyển từ windows sang linux

bạn có bao giờ cảm thấy mệt mỏi với windows và muốn thử một hệ điều hành mới mẻ hơn? chuyển từ windows sang linux ở thời điểm hiện tại không thật sự quá khó. nhưng mà không phải là “dễ ăn” đâu nha bạn. mình đã trải nghiệm một “cực hình” thực sự khi chuyển từ windows sang linux.

vì sao mình gọi nó là trải nghiệm cực hình? nếu bạn đang sử dụng laptop hoặc máy tính bàn (desktop) có card đồ họa rời của hãng nvidia thì bạn sẽ hiểu mình đang nói về cái gì. cảm xúc của bạn sẽ bị trêu đùa cho tới khi bạn gục ngã. bạn sẽ trải qua đủ mọi hỉ nộ ái ố cho tới khi mọi thứ dần ổn định.

🐧 linux và distro là cái quái gì?

khi chuyển từ windows sang linux thì bạn không chỉ đơn giản cắm usb vào, khởi động máy và cài đặt. trước tiên bạn phải đối diện với cả trăm “distro” của linux đang có mặt trên thị trường.

vậy linux và distro là gì?

• linux: hiểu nôm na nó là một cái lõi hệ điều hành (giống như động cơ của một chiếc xe). nó miễn phí và ai cũng có thể lấy về xài hoặc chế biến lại.
• distro (distribution): đơn giản nó là những món ăn khác nhau được nấu từ cùng một loại nguyên liệu cốt lõi là linux. mỗi nhóm phát triển sẽ lấy lõi linux về, thêm mắm dặm muối (giao diện, phần mềm đi kèm) để tạo ra một phiên bản hệ điều hành riêng của họ.

🍽️ những “món ăn” linux mình đã thử qua

mình đã cân nhắc những distro nào? đầu tiên là cachyos, sau đó là nobara và cuối cùng cái hiện tại mình đang dùng là pop!_os. ngoài ra còn có bazzite nữa, mà mình chưa cần thử đến nó lúc này.

tại sao lại là những distro này? tại vì nó giải quyết được bài toán mang tên driver cho card đồ họa nvidia.

driver (trình điều khiển): giống như lần mình tuyển một bạn nhân viên cực giỏi chuyên môn (card nvidia) nhưng lại không biết tiếng việt, nếu không có bạn quản lý đứng ra làm thông dịch viên (driver) thì cả team chẳng làm ăn gì được. không có driver thì máy tính của bạn sẽ không xuất hình ảnh đẹp hoặc chơi game mượt được.

và quan trọng hơn là có nhiều game trên windows vẫn chơi phà phà trên những distro này.

🚀 cachyos - mượt mà nhưng mỏng manh

mình đã thử đầu tiên là cachyos, chạy mượt và nhanh, có hỗ trợ driver cho nvidia luôn. nhưng sau thời gian tầm 1 tuần, mình nâng cấp hệ thống thì nó lại “chết”, không nhận driver nvidia, không nhận kết nối màn hình rời. cảm giác lúc đó vừa hụt hẫng vừa điên tiết, y như lúc thức tới 2 giờ sáng cắm mặt vào fix cái bug mãi không xong mà hệ thống thì báo “no signal”. trời ơi, nhiều khi muốn đập cái máy, mà thôi tiếc của.

🎭 nobara - vớ bở nhưng hóa ra không phải

ghét quá mình đổi qua nobara, tưởng vớ được của ngon. thì hỡi ơi, nó không nhận bất cứ phần cứng nào ngay từ đầu. nobara có một phiên bản “cứu hộ”, mình chọn nó thì nó nhận driver đầy đủ. nhưng ngặt nỗi phiên bản đó lại không được khuyến nghị sử dụng lâu dài. thế có điên không chứ, thức tới sáng cài đi cài lại mấy chục lần mà phiên bản chính thì nhất quyết không nhận thông tin driver nào cả.

🎮 bazzite - trùm chơi game (dù mình chưa thử)

đây là một distro rất nổi tiếng gần đây dành riêng cho các bạn mê chơi game (bạn có thể tìm hiểu thêm tại trang chủ bazzite). tuy nhiên vì loay hoay sửa lỗi màn hình đen với mấy cái kia quá mệt nên mình tạm thời chưa đụng tới nó.

💀 arch và debian - dành cho những “cao thủ” thích khổ dâm

nếu bạn thật sự muốn học linux từ số không, thì mình nghĩ bạn có thể cân nhắc arch và debian. máy của bạn được cài đặt sạch hoàn toàn và bạn sẽ quyết định nó trông như thế nào từ a tới z.

⚠️
nói trước nha, chơi hệ này dễ bị đau tim và tăng huyết áp lắm đó, người chơi hệ đó toàn là những cao thủ có sừng có mỏ. nếu mới bắt đầu, bạn nên tránh xa để bảo vệ sức khỏe tâm lý.

nói chớ mình cũng đang dùng arch linux trên một cái laptop khác của mình (không có card nvidia). máy công ty chạy windows mình cũng cài arch để chạy wsl. và thậm chí mình còn cài arch trên hyper-v của máy công ty nữa. nghiên cứu cũng thú vị lắm đó nha.

📊 tóm tắt hành trình tìm kiếm distro

để các bạn dễ hình dung, mình tóm tắt lại cái “cực hình” mà mình đã trải qua bằng bảng dưới đây nha:

💖 chân ái mang tên pop!_os

loay hoay với mấy cái linux distro đó hết cả tuần của mình, cứ xóa rồi cài lại, vui rồi lại thất vọng. mình nghĩ chắc không đủ duyên với linux rồi. đang tính quay lại windows thì pop!_os xuất hiện.

nghe nói là distro này được phát triển bởi một team chuyên làm máy tính có card nvidia chạy linux. quá là uy tín rồi! không suy nghĩ nhiều, mình cắm usb vào và cài ngay.

đúng là trời không phụ lòng người, lúc này mọi driver đều tương thích với phần cứng của laptop mình. quá là tuyệt vời, không còn cảnh đứng lên ngồi xuống. không còn cảnh phải rút dây kết nối với màn hình lớn. và nhiều thứ luôn được giải quyết theo cách đơn giản nhất.

⚖️ sự đánh đổi

tuy nhiên, trên đời làm gì có gì là hoàn hảo. sử dụng pop!_os thì phải chấp nhận là nhiều phần mềm của nó khá cũ. tại vì hệ điều hành này ưu tiên tính ổn định cao nhất, nên họ sẽ không cập nhật những phiên bản phần mềm mới nhất ngay lập tức.

nhưng điều đó không có nghĩa là không có cách giải quyết. vì pop!_os được xây dựng dựa trên lõi của debian, nên mình vẫn có thể dùng “cửa sau” để tự cài đặt thủ công những thứ mình thật sự cần.

🏁 kết luận

tới hiện tại thì mình thấy vẫn ổn với những gì pop!_os mang lại. không cần phải rút kết nối với những thiết bị ngoài liên tục là đã quá khỏe rồi. thêm vào đó là những phần mềm mình hay dùng để làm việc đều có thể sử dụng mượt mà.

bấy nhiêu đó thôi là đủ cho mình ở hiện tại. còn tương lai thì chưa biết, có thể mình sẽ đổi qua một distro khác, nhưng chuyện đó để tính sau.

nếu bạn cũng đang muốn thoát khỏi windows, hãy kiên nhẫn nhé. hành trình có thể hơi gian nan lúc đầu, nhưng một khi đã tìm được “chân ái”, bạn sẽ thấy nó hoàn toàn xứng đáng.